میراث دوره زندیه در جهرم نیازمند توجه بیشتر است

به گزارش پسین جهرم، بازارها از مهم ترین فضاهای اجتماعی و شهری هر جامعه است كه شبكه ای درهم تنیده از روابط اجتماعی و اقتصادی را در جوار بناهای عمومی دیگر شكل داده و نقش تعیین كننده ای به عنوان عامل شكل دهی استخوان بندی و ساختار كالبدی شهر ایرانی و اسلامی داشته و دارند. در فارس نیز آنچه بیش از همه در بین آثار تاریخی نمود دارد، بازارها هستند كه در گستره این استان پهناور قابل مشاهده است به طوری كه هركدام از آنها، كه گنجینه ای نفیس از هنر معماری را رقم زده اند، چشم هر بیننده ای را به خود معطوف می كنند. بازارهای «نو شیراز»، «حاجی»، «كازرون» و «مشیر» از بازارهای معروف فارس هستند اما «بازار جهرم» در كنار «بازار وكیل» شیراز و «بازار قیصیریه» لارستان 3 ضلع مهم ترین بازارهای فارس را تشكیل داده اند به نوعی كه بازار جهرم را خواهر دوقلوی بازار وكیل شیراز می دانند. این بازار در مركز جهرم و موازی با خیابان منوچهری آغاز و به محله زیركنار ملاجواد ختم می شود. رشته دیگر بازار، شرقی، غربی است و از بازار نو آغاز و به بازار و مسجد «حاجی محمد حسین» ختم می شود. ارزنده ترین نمونه های معماری زندیه بازار جهرم یكی از مهم ترین آثار تاریخی این شهرستان است و از سال های دراز كسب وكار در این فضا رونق داشته است و امروزه نیز یكی از مهم ترین مراكز خرید در جهرم به حساب می آید. چهارسوق وسیعی در بازار هستند كه بیشتر حجره هایش به پارچه فروشی اختصاص دارد.این بازار به وسیله «حاج محمدحسین خان جهرمی» در اواخر دوره زندیه و اوایل دوره قاجاریه ساخته و در سال 1256 هجری قمری از سوی حاكم وقت جهرم تجدید بنا شد. این بازار از ارزنده ترین و بهترین نمونه های معماری دوره زندیه محسوب می شود به طوری كه گنبد مرتفع چهارسوق آن از نمونه های جالب و كم نظیر طاق زنی در كشور است. بازار جهرم 3 كاروانسرای تقریباً مخروبه و یك چهارسوق وسیع و زیبا دارد و نور این بازار در گذشته از طریق دریچه های تعبیه شده در بالای حجره ها تأمین می شده است. تمام قسمت های بازار جهرم در محل چهارسوق به 4 جهت اصلی شمال، جنوب، غرب و شرق ارتباط دارد و بیشتر مغازه ها در همین قسمت جمع بوده و فقط یك قسمت از آن به بازار مسگرها متصل می شود. بازار مسگرها نیز كه در شرق بازار اصلی قرار دارد در گذشته مسقف نبوده و در حال حاضر تنها تعداد اندكی از مسگران و آهنگران به تولید صنایع دستی اشتغال دارند و در چند سال آینده اثری از این هنرمندان باقی نخواهد ماند. قسمت اصلی بازار این بازار دارای 4 در ورودی است و سقف آن گنبدی شكل و دكان های آن در سطح بالاتری از سطح بازار قرار گرفته اند. این بازار از نوع بازارهای صلیبی است كه یك چهارسوق در وسط آن وجود دارد و علاوه بر كاروانسرا، دارای مسجد و حمام متصل به خود نیز است. به نظر می رسد در ساخت بازار جهرم، اصول ساختمان بازار وكیل شیراز مدنظر بوده، اما عرض كم بازار جهرم آن را تا حدی شبیه بازار قیصریه لار كرده است. گنبد چهارسوق بازار جهرم به صورت نیمكره، با ارتفاع نسبتاً زیادی بنا شده و بر رأس آن بادگیر زیبایی نشسته است. این گنبد با دقت طراحی و اجرا شده، به طوری كه با وجود زلزله های شدید جهرم، كوچك ترین خللی در اركان آن پدید نیامده است. در كنار بازار جهرم 3 كاروانسرا قرار دارد كه همزمان با بازار و به صورت بخشی از بافت آن ساخته شده، این بازار دو طبقه است و در بخش زیرین گنبد و دورتا دور آن، كتیبه كاشی نصب شده است. روشنایی بازار از طریق پنجره های وسیعی كه در بالای هر یك از مغازه ها تعبیه شده است، تأمین می شود. كاربرد دیگر این پنجره ها این است كه امكان تهویه هوای داخل بازار را نیز فراهم می سازد. كاروانسراهای فراموش شده متأسفانه مهم ترین كاروانسراهای جهرم كه در كنار این بازار واقع شده به مخروبه تبدیل شده است و هیچ اقدامی برای مرمت و استفاده بهینه از آن صورت نمی گیرد. دیوارهای ضخیم و مرتفع این بازار كه با پوششی گنبدی شكل از آجر ساخته شده، برای این بوده است كه از شدت گرما جلوگیری كند و برای خنك شدن محیط بازار هم پنجره های بلند و باریكی در امتداد چهار سوق بازار ساخته شده كه در تابستان باعث جریان هوا به طور طبیعی در سراسر بازار می شود. درباره چیدمان بازار این است كه مغازه های این بازار از 2 قسمت تشكیل شده است كه یك قسمت برای عرضه كالا و فروش درست جلوی دكان ها قرار دارد و قسمت دیگر، كارگاه و یا انبار اجناس است كه در پشت این قسمت قرار گرفته است. سطح دكان ها در این بازار حدود 80 سانتی متر از سطح زمین بالاتر قرار گرفته و دلیل آن هم این بوده است كه اگر آب وارد بازار شد آسیبی به اجناس حجره داران نزند. حمایت مسئولان، كاسبان و مردم هر چند بازار جهرم در سال 1352 از سوی وزارت فرهنگ و هنر با شماره 950 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید اما بر اثر گذشت زمان نیازمند مرمت سقف و كف است و حتماً باید هرچه سریع تر این امكان فراهم شود تا بیشتر از این دچار آسیب نشود. كف این بازار كه آسیب بیشتری دیده بود چند سال پیش مورد مرمت قرار گرفت ولی در حال حاضر نیازمند حمایت و رسیدگی بیشتری است. علاوه بر مسئولان، كاسبان و كسانی كه معیشتشان از راه این بازار می گذرد در كنار سایر مردم نقش بسیار مهمی در حفظ و نگهداری این اثر باارزش تاریخی دارند و حتماً باید برای استفاده بهینه از این بازار قدم های مؤثری برداشته شود. خبر جهرم فارس...